แผนงานพัฒนาเครือข่ายวิจัยในรูปแบบงานวิจัยจากงานประจำ

ถาม-ตอบ R2R

หัวข้อเรื่อง :: แลกเปลี่ยนเรียนรู้R2R เรื่อง คืนยา คืนคุณภาพบริการ

คืนยา คืนคุณภาพบริการ ต.ตลาด อ.เมือง จ.มหาสารคาม
นักวิจัย: ศุภลักษณ์ จันหาญ, วันสุ ทวีคณะ, โชติ โพธิพรณ์ รัตนา เสนาหนอก
ศูนย์แพทย์ชุมชนสามัคคี ต.ตลาด อ.เมือง จ.มหาสารคาม

ที่มา: จากการพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิ จึงเกิดการดำเนินงานของศูนย์แพทย์ชุมชนสามัคคี โดยให้บริการด้านการรักษาพยาบาล สร้างเสริมสุขภาพและการบริการต่อเนื่องแก่ประชาชนในเขตเทศบาลเมืองมหาสารคาม จำนวน 7 ชุมชน ประชากร 10,241 คน ส่วนใหญ่ผู้มารับบริการ ในปี 2549 - 2551 เป็นผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ได้แก่ โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และโรคไขมันในเลือดสูง จากการติดตามเยี่ยมบ้านและการดูแลต่อเนื่องในชุมชน พบว่า ผู้ป่วยบางรายรับประทานยาไม่ถูกต้องตามขนาด การลืมรับประทานยา ทำให้เกิดปัญหามีปริมาณยาเก่าเหลือ เมื่อมารับบริการในครั้งต่อไปก็ทำให้มีปริมาณยาสะสมมากขึ้น รวมทั้งพบยาหมดอายุร่วมด้วย ปัญหาดังกล่าวส่งผลให้เกิดการใช้ยาไม่เหมาะสม อาจส่งผลทำให้เกิดอันตรายต่อผู้ป่วย อีกทั้งการสูญเสียงบประมาณด้านเวชภัณฑ์ยาของศูนย์แพทย์สามัคคีที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาหารูปแบบแนวทางในการใช้ยา การคืนยาของผู้ป่วยที่รับบริการที่ศูนย์แพทย์สามัคคี และเพื่อเป็นการลดต้นทุนการใช้ยาในสถานบริการ

ระเบียบวิธีวิจัย: การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนา ระยะเวลาศึกษา 1 มีนาคม - 30 สิงหาคม 2552 รวม 6 เดือน โดยนำข้อมูลผู้มารับบริการ ปี 2549-2551 ร่วมกับข้อมูลการติดตามเยี่ยมบ้านและดูแลต่อเนื่องในชุมชนมาวิเคราะห์เพื่อหาสภาพปัญหา หลังจากนั้นรับสมัครผู้ป่วยที่เข้าร่วมโครงการด้วยความสมัครใจ และตามเกณฑ์คัดเลือก จำนวน 20 ราย ป่วยด้วยโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง (ไม่มีภาวะแทรกซ้อน)และการติดตามเยี่ยมบ้าน พบว่า มียาเหลือ แบ่งบทบาทของเจ้าหน้าที่ศูนย์แพทย์ชุมชนสามัคคีในการดำเนินการศึกษา ได้แก่ แพทย์ เภสัชกร พยาบาลวิชาชีพ นักวิชาการสาธารณสุขและอาสาสมัครสาธารณสุขที่เข้าร่วมเป็นผู้ติดตามกลุ่มตัวอย่าง ข้อมูลวิเคราะห์ด้วยค่าความถี่ ค่าร้อยละ ของข้อมูลทั่วไป การรับยาของกลุ่มตัวอย่างแต่ละราย จำแนกตามรายการยา จำนวนยา และราคายาที่ได้รับ อธิบายข้อมูลการติดตามเยี่ยมบ้านและให้คำแนะนำกลุ่มตัวอย่าง จำแนกรายบุคคลและรายเดือน

ผลการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างมารับบริการที่ศูนย์แพทย์สามัคคีตามนัดทุกเดือน โดยขั้นตอนบริการเหมือนกับผู้รับบริการอื่น แต่ขณะที่รอแพทย์ตรวจกลุ่มตัวอย่างก็จะนำยาที่เหลือที่นำด้วยมาคืนในตะกร้าที่จัดไว้ให้ 2 จุด และจะมีเจ้าหน้าที่มานำยาในตะกร้าคืนยาไปตรวจสอบก่อนกลุ่มตัวอย่างเข้าพบแพทย์ และหลังจากที่พบแพทย์แล้ว แพทย์จะสั่งยาโดยจัดยานับเพิ่มจากยาที่นำมาคืน (หากยาที่นำมาคืนยังไม่ใกล้วันหมดอายุ) ถ้าจำเป็นต้องสั่งยาเพิ่มนอกเหนือจากรายการที่เคยได้รับก็จะดำเนินการสั่งยาตามดุลพินิจของแพทย์ เมื่อถึงจุดจ่ายยาจะมีการตรวจสอบการจ่ายยาจากเภสัชกรหรือพยาบาลวิชาชีพก่อน และตรวจสอบอีกครั้งที่จุดบริการก่อนกลับบ้าน ในการติดตามเยี่ยมบ้านกลุ่มตัวอย่างทุกเดือนโดยพยาบาลวิชาชีพและอาสาสมัครสาธารณสุขเป็นเวลา 3 เดือน พบว่ากลุ่มตัวอย่างมีการใช้ยาที่ถูกต้องและจำนวนยาคงเหลือในแต่ละเดือนลดน้อยลง ประเมินผลการศึกษาจากความพึงพอใจกลุ่มตัวอย่าง อยู่ในระดับมากร้อยละ 85 และเจ้าหน้าที่ศูนย์แพทย์สามัคคี มีความพึงพอใจต่อการดำเนินงานนี้ อยู่ในระดับมากร้อยละ 80 ในภาพรวมงบประมาณด้านเวชภัณฑ์ยาของศูนย์แพทย์สามัคคี ยังพบว่าเพิ่มขึ้น เนื่องจากชนิดของยาที่เปลี่ยน หรือแพทย์ปรับการใช้ยาในผู้ป่วยแต่ละรายในปริมาณที่เพิ่มขึ้น แต่ในกลุ่มตัวอย่าง พบว่า งบประมาณด้านเวชภัณฑ์ยาลดลง

การนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในงานประจำ
1.รูปแบบการดำเนินงานที่ได้จะนำไปขยายผลปรับใช้ในกลุ่มผู้รับบริการอื่น ๆ เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการใช้ยาที่เหมาะสมอันจะส่งผลต่อการรักษาที่มีประสิทธิภาพ
2.การใช้ศักยภาพของชุมชน โดยการมีอาสาสมัครสาธารณสุขเข้าร่วมโครงการเพื่อติดตามผู้ป่วยในชุมชน เป็นสิ่งที่ทำให้เกิดการมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพของชุมชน
3.ในการศึกษาครั้งนี้จึงไม่อยากให้มองความสำคัญในด้านค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงเป็นสำคัญ แต่สิ่งที่สำคัญคือพฤติกรรมการใช้ยาที่ถูกต้องของผู้ป่วยอันจะส่งผลต่อประสิทธิภาพในการรักษา รวมทั้งความสามารถในการดูแลสุขภาพตนเองที่เหมาะสม

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ: การวิจัยครั้งนี้สำเร็จได้เพราะการมีส่วนร่วมในการดำเนินงานทุกระดับ ทั้งเจ้าหน้าที่ ผู้ป่วยและชุมชน ทำให้เกิดสัมพันธภาพที่ดีต่อกัน อันจะส่งผลต่อการมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพตนเอง ครอบครัวและชุมชนต่อไป

การสนับสนุนที่ได้รับจากผู้บริหารหน่วยงาน/องค์กร: ผู้บริหารได้สนับสนุนในการให้โอกาสและงบประมาณในการดำเนินงาน เพื่อให้ได้แนวทางการดำเนินงานที่เกิดประโยชน์แก่ผู้รับบริการ

ท่านผู้อ่านท่านใดมีความคิดเห็นต่อผลงานR2Rนี้ว่าควรต่อยอดประการใดโปรดเสนอแนะความคิดเห็นได้นะคะ และหากต้องการข้อมูลเพิ่มเติมสามารถติดต่อขอข้อมูลจากผู้นักวิจัยที่ supaluk.mos@hotmail.com